'/%3E%3C/svg%3E){kind=small}
Dit is een zo letterlijk mogelijke vertaling van de originele versie op de Engelstalige pagina.
Ik was nummer twee van de zeventien. Mijn oudste zus werd geboren in augustus 1925, een meisje.
Nummer twee was ik, een jongen. Geboren en opgegroeid op een boerderij gaf mij veel kennis over dieren. Mijn geheugen gaat terug tot 1930. Een nieuw paard dat mijn vader de dag ervoor had gekocht liep los, en mijn moeder en vader probeerden het te vangen. Ik weet niet of ik daar moest zijn of niet, maar ik was er en het paard wist dat ook, en het tilde zijn achterste op en sloeg me bewusteloos met zijn hoefijzer.
Mijn ouders dachten dat ik dood was, en ik denk dat het heel dichtbij was. Toen ik wakker werd op de operatietafel, ontdekten ze dat ik nog leefde. Ik werd wakker en zag overal bloed op de tafel. De dokter was het gat in mijn hoofd aan het hechten, dat mijn hersenen net had gemist. Binnen twee maanden kon ik weer bewegen.
In 1934 begon mijn schooltijd, en in die tijd wist ik hoe ik een koe moest melken, maar ik vond het niet leuk. Toch had ik geen keus. Uit liefde voor mijn moeder hield ik het vol. Toen ik zeven was, begon het werk met paarden. Het paard moet geweten hebben dat ik nog geen volwassene was; midden op een lang veld stopte het en ging in het veld liggen. Mijn buurman zag dat en kwam me helpen. Toen het paard zijn stem hoorde, stond het op en haalde die streek niet meer uit. Op school was ik niet de beste, had veel hoofdpijn en was niet goed in rekenen.
We gingen zes dagen per week naar school, vier hele dagen en op woensdag en zaterdag een halve dag. We kregen nooit huiswerk van school, maar thuis wel veel werk. In de herfst, wanneer de aardappelen geoogst moesten worden, kregen we twee weken vrij van school om aardappelen te rapen. We groeven ze op met een vork, en verzamelden ze daarna in een mand en hoopten ze op in het veld, waar ze vier tot zes weken bleven liggen. Daarna moesten ze in een kuil worden gelegd en bedekt met stro, en voordat het te koud werd moesten we ze bedekken met anderhalve voet zand om te voorkomen dat ze zouden bevriezen. Deze aardappelen werden gebruikt voor eigen consumptie en gekookt als varkensvoer. In 1935 brandde onze schuur af. Materiaal voor een nieuwe schuur was goedkoop, dus het duurde niet lang voordat we een nieuwe hadden. Op veertienjarige leeftijd maakte ik de school af en mijn vader zette me op een melkroute, waarbij ik melk ophaalde bij drieëndertig boeren. Elke boer had een nummer dat op de melkbus stond. Het duurde even voordat ik al die nummers kon onthouden.
Ik vertrok om 6:15 ’s ochtends en was om 12:20 weer thuis. Ik kreeg mijn lunch en daarna begon het werk op de boerderij.
In 1939 begon de oorlog. Duitsland viel Polen binnen. Op 10 mei 1940 begonnen ze Nederland binnen te komen; het kleine leger dat we hadden stelde niets voor tegen zo’n groot monster. Eerst bombardeerden ze de stad Amsterdam en Rotterdam, en daarna rolden hun grote tanks over de grens.
Vandaag is het 10 mei 1999.
59 jaar geleden begon het.
Alles wat je kocht was op de bon. Omdat we op een boerderij woonden, hadden we nooit honger. Alles wat we produceerden werd gecontroleerd. Varkens werden elke maand geteld, en als er één stierf moest je dat melden en bewijzen. Als een zeug biggen kreeg kwamen ze die tellen. Als een koe een kalf kreeg moest je het melden en kwamen ze een schets van het kalf maken. Je moest melden als je het verkocht en bewijzen aan wie je het verkocht had. Je mocht je eigen varkens niet slachten, maar we deden het toch. We hadden een geheime stal voor twee varkens. We moesten ervoor zorgen dat ze altijd genoeg voer en water hadden zodat ze geen geluid maakten. Je mocht geen graan naar de molen brengen om te laten malen zonder vergunning, dus ik nam het mee in melkbussen tussen de bussen met melk.
De windmolen die het malen deed lag op mijn route naar de zuivelfabriek. Ik stortte het graan bij de molen en haalde het op de terugweg weer op en bracht het zonder vergunning terug naar de boer.
De oorlog ging door. Hitler wilde alles. Mensen kregen honger in de steden en boden je een dollar voor een ei. De Duitsers hadden een zoeklicht op de hoek van onze boerderij, en ’s nachts wanneer de Britse en Amerikaanse bommenwerpers overvlogen, was dat het moment dat we midden in de nacht opstonden om het vuurwerk te zien. Duitse jachtvliegtuigen kwamen om de bommenwerpers neer te schieten. Soms lieten de bommenwerpers hun bommen vallen om hoger en sneller te kunnen vliegen en te ontsnappen aan de jagers. Het was niet goed om buiten te zijn op dat moment, maar het had geen zin om in bed te blijven en te denken wat er zou gebeuren.
De Duitsers bleven Engeland bombarderen en andersom ook. In september 1944 vochten het Canadese en Amerikaanse leger samen met Engeland hard tegen de Duitsers.
Tegelijkertijd vochten de Duitsers ook tegen Rusland, en dat werd te veel. Op 28 september duwden de Amerikaanse en Canadese tanks de Duitsers terug en waren we vrij. We woonden ongeveer één mijl van het kanaal, en dat was zo ver als de Duitsers waren teruggedrongen.
Op een dag was ik aan het ploegen met twee paarden en de Duitsers begonnen granaten af te vuren ongeveer 300 voet achter mij. De paarden sloegen op hol. Ik haalde ze weer in en begon opnieuw te ploegen. Tien minuten later schoten ze opnieuw vlak achter mij. Deze keer gingen ze zo snel ervandoor dat ik ze niet meer kon inhalen. Ik rende naar de buren voor beschutting; zij hadden een schuilplaats in de kelder. Een half uur later was het schieten voorbij. Een halve mijl verderop had een boer de paarden gevangen en in een stal gezet.
We namen een paar dagen geen risico meer.
Toen werkte mijn broer op het land en het paard werd door de borst geschoten met een mitrailleur.
Tegen die tijd had ik negen broers en zes zussen.
Rond 4:30 uur ’s ochtends op 28 oktober werden we omsingeld door Duitse soldaten. Ze wilden allemaal schoppen om schuttersputjes te graven. Toen het licht werd brak de hel los. Ongeveer dertien Amerikaanse tanks begonnen in onze richting te schieten. We gingen allemaal naar de kelder, en even later kwamen er ook zes Duitse soldaten binnen. Ze zeiden: waarom gaan we niet terug, we kunnen deze oorlog toch niet winnen. De Amerikanen schoten granaten rondom het huis. Mijn vader en ik gingen naar buiten om te kijken of er nog niets brandde. We gingen voor de varkenshokken staan en toen begonnen mitrailleurs door de ramen te schieten, dus gingen we op onze knieën terug naar de kelder. Even later kwam er rook de kelder binnen. We wisten dat het tijd was om weg te gaan, maar waarheen wisten we niet. De eerste tien van mijn broers en zussen waren buiten en toen werden we weer naar binnen geduwd. Hoe lang we daar nog bleven weet ik niet. Toen de rook zo erg werd probeerden we ook naar buiten te rennen. We dachten aan een mestkuil en renden erheen. Plat liggend daarin gaf het ons wat bescherming, totdat een boom verdween door een granaat. We hoorden de koeien in de stal waar ze allemaal vastgebonden stonden met kettingen. We zagen het hele huis en de schuur branden, en nog steeds ontploften er granaten in het vuur. Toen voelde ik een warme plek op mijn linkerbeen en het begon hevig te bloeden. Toen kwam er een Amerikaans Spitfire-jachtvliegtuig recht op ons af. Het regende kogels naast mij en één ging door mijn voet heen. Toen was het tijd voor mij om te vertrekken. Ik liep recht op de Amerikaanse tanks af. Daar werd om mij heen geschoten. Ik liep voor zeven Amerikaanse tanks langs. De soldaten riepen dat ik moest gaan liggen, maar ik bleef lopen, alsof ik zei: als je me wilt neerschieten, doe het dan. Ik was niet meer bang.
Toen ik bij een grote sloot kwam, werd de rook van alle granaten zo dik dat ik in de sloot viel. Takken van de bomen boven mij vielen op me neer. Het was tijd om daar weer weg te gaan.
Toen klom ik over een ander hek en hoorde iemand mij roepen. Toen ik naar links keek zag ik een Amerikaanse Rode Kruispost. Daar aangekomen kreeg ik veel vragen: heb je veel Duitsers gezien, hoe is het daarachter? Ik zei dat ik er veel had gezien, sommigen zonder been of armen en ook een paar doden. Daarna begon ik hen te vragen of ze burgers hadden gezien, nee, die hadden ze niet gezien.
Toen begon ik me af te vragen of ik de enige was die nog leefde. Ze verbonden mijn wonden, en er kwamen drie gewonde Amerikanen binnen: één zonder arm, één zonder been en één met een schot door de nek.
We werden in een jeep gezet en naar een grotere Rode Kruispost gebracht. De weg zat vol granaatkraters. Daarna werden we in een grote legerambulance gezet. Omdat ik geen woord Engels sprak had ik geen idee waar we heen gingen. Na een paar uur werden de Amerikanen eruit gehaald en gingen ze weer verder, en na nog een uur stopten we bij een openbaar ziekenhuis en droegen ze mij naar binnen. Vijf dagen lang wist ik niet of ik de enige van de familie was die nog over was.
Toen kwam mijn vader binnen, zonder te weten wat er met de rest was gebeurd. Met z’n vieren: vader, moeder, de jongste baby en mijn jongere broer Bert. Zij hadden in die kuil met mij gezeten en waren naar de zus van mijn moeder in een andere stad gelopen, ongeveer acht mijl. Hij wist niets over de rest van de familie. Een week later kwamen één zus en twee broers terug. Ze moesten met de Duitsers mee, maar na vijf dagen slopen ze ’s nachts weg en kwamen terug naar waar mijn ouders waren. Deze drie waren bij de tien die als eersten uit het brandende huis renden. Ze hadden gezien dat één van mijn broers op het veld werd gedood. Mijn oudste zus zag twee van mijn zussen gedood worden, en zij en nog vijf anderen waren gewond. Ze lagen twee dagen en nachten op het veld. Niet ver daarvandaan was een knollenveld. De mensen die nog konden lopen haalden knollen om twee dagen en nachten van te eten. De volgende nacht kwamen de Duitsers en beloofden hulp te halen. Hun wonden werden door henzelf verbonden met hun kleding; het stoppen van het bloeden was belangrijker. Na twee dagen kwamen de Duitsers terug en legden de zes gewonden op een boerenwagen en brachten hen naar het kanaal. De brug was gebombardeerd, dus ze werden over een noodbrug gedragen naar een Duitse legerambulance. Vandaar werden ze naar een ziekenhuis ongeveer dertig mijl zuidelijk gebracht. Dat ziekenhuis werd ook gebombardeerd, dus zaten ze in de kelder met 500 mensen en dokters.
Bommen vielen vele nachten rond het ziekenhuis. Wie kon ging ’s nachts naar buiten om koeien en kolen te stelen; alles wat ze konden vinden om te eten. Koolsoep was vijf maanden lang het dagelijkse eten. Vijf maanden wisten wij niet of die zes nog leefden of dood waren.
Het duurde vijf maanden voordat de geallieerden dit zuidelijke deel van Nederland bevrijdden. Ondertussen woonden wij drie maanden in een kippenhok waar de kippen weg waren maar de luizen niet. Die kwamen in onze bedden terecht. Op de boerderij werden de mijnen opgeruimd en konden we terug naar een grote hoop puin met dode koeien en varkens. Uiteindelijk kregen we een noodwoning en stallen voor een paar koeien en paarden. Het duurde weken om de kraters te vullen en weer te ploegen.
De oorlog was voor de meesten voorbij, maar een jaar later moest ik keuring doen voor het Nederlandse leger en werd goedgekeurd.
Op 8 november 1946 werd ik opgeroepen en getraind om in Indonesië te vechten. Op 7 juni 1947 gingen we met 2000 soldaten aan boord. De reis duurde lang, via het Suezkanaal en de Rode Zee. Na 31 dagen kwamen we aan in Jakarta. Het was heet, gevaarlijk en zwaar werk. We patrouilleerden met wapens door jungle en bergen.
In april 1949 gingen we terug naar Nederland. Mijn familie bereidde zich voor om naar Canada te emigreren. Op 10 mei 1949 vertrokken we via Schiphol en na een lange reis kwamen we in Canada aan, uiteindelijk in Ontario. Daar begonnen we opnieuw, werkend op boerderijen en later in de stad.
In 1955 trouwden we en vestigden ons uiteindelijk weer op een boerderij. We bouwden ons leven op met hard werken, eerst met vee en later met kippen en aardbeien.
In 1999 was het laatste jaar dat we aardbeien hadden. Het was het slechtste jaar door droogte en hitte.